Osoba uposażona

Osoba uposażona (nazywana też beneficjentem lub uprawnionym) to osoba trzecia (fizyczna lub prawna) uprawniona do otrzymania świadczenia lub odszkodowania wynikającego z umowy ubezpieczenia w razie śmierci ubezpieczonego. Termin ten jest stosowany jedynie w tych ubezpieczeniach, w których przedmiotem ubezpieczenia jest życie ubezpieczonego (polisa na życie, polisa NNW). Po zaistnieniu wypadku ubezpieczeniowego, czyli śmierci ubezpieczonego, towarzystwo ubezpieczeniowe jest zobowiązane do wypłacenia osobie uposażonej sumy ubezpieczenia wskazanej w umowie ubezpieczenia.

Osoba uposażona – kto ją wskazuje?

Osoba uposażona jest wskazywana przez ubezpieczonego, czyli osobę, na którą zawarta została umowa ubezpieczenia. Niezależnie od tego, czy polisa została zawarta przez ubezpieczonego osobiście (wówczas jest on równocześnie ubezpieczającym) czy też nie, jak w przypadku grupowego ubezpieczenia na życie w zakładzie pracy. Ubezpieczony, w celu ustanowienia osoby uposażonej, musi złożyć w towarzystwie ubezpieczeniowym oświadczenie woli podczas zawierania polisy lub w trakcie trwania umowy ubezpieczenia. Jednocześnie w każdym czasie ma prawo odwołać lub zmienić wskazanego uprzednio uposażonego.

Kto może być uposażonym?

Osobą uposażoną może być członek rodziny ubezpieczonego lub osoba z nim niespokrewniona. W przypadku wskazania członka rodziny jako uposażonego ubezpieczony może określić go imiennie lub w inny sposób, który umożliwi towarzystwu ubezpieczeniowemu zidentyfikowanie osoby uposażonej, dla przykładu na podstawie aktu urodzenia lub aktu ślubu. Co ważne, w sytuacji wskazania jako uposażonego żony/męża i późniejszego rozwodu współmałżonek wciąż jest osobą uposażoną. Chcąc zmienić ten stan rzeczy, ubezpieczony musi go odwołać.

Ilość uposażonych i ich udział w sumie ubezpieczenia

Ubezpieczony ma prawo ustanowić jednego lub kilku uposażonych. W drugim przypadku może oznaczyć udział w sumie ubezpieczenia poszczególnych osób uposażonych. I w każdym czasie może dokonać w tym zakresie zmian. Jeżeli ubezpieczony nie oznaczy udziału poszczególnych uposażonych w sumie ubezpieczenia, towarzystwo ubezpieczeniowe uznaje, że udziały te są równe. Jeżeli ubezpieczony odwoła jednego z kilku uposażonych i nie oznaczy na nowo udziału pozostałych w sumie ubezpieczenia, udziały te wzrosną proporcjonalnie kosztem części, która przypadała na odwołanego uposażonego.

Kiedy dochodzi do bezskutecznego wskazania osoby uposażonej?

Bezskuteczne wskazanie osoby uposażonej ma miejsce w sytuacji, kiedy:

  • jedyny uposażony zmarł przed śmiercią ubezpieczonego, a ubezpieczony nie wskazał nowego;
  • jedyny uposażony zmarł równocześnie z ubezpieczonym, dla przykładu w tym samym wypadku samochodowym;
  • jedyny uposażony umyślnie przyczynił się do śmierci ubezpieczonego.

Brak uposażonego a prawo spadkowe

Jeżeli po śmierci ubezpieczonego okaże się, że nie wskazał on uposażonego/-ych lub wskazał go/ich nieskutecznie, suma ubezpieczenia przypada najbliższej rodzinie ubezpieczonego w kolejności ustalonej w prawie spadkowym:

  • współmałżonkowi;
  • dzieciom w częściach równych;
  • rodzicom w częściach równych;
  • rodzeństwu w częściach równych;
  • pozostałym spadkobiercom po ubezpieczonym w częściach równych, z wyłączeniem gminy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy i Skarbu Państwa.

Osoba, która nie jest osobą uposażoną przez ubezpieczonego, ale ma prawo do otrzymania świadczenia lub odszkodowania po jego śmierci z tytułu dziedziczenia, jest zobowiązana do wykazania przed ubezpieczycielem związku rodzinnego z ubezpieczonym (akt ślubu, akt urodzenia, potwierdzenie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, etc.). Jeżeli pierwsza w kolejności dziedziczenia osoba nie dożyła śmierci ubezpieczonego lub umyślnie się do niej przyczyniła, suma ubezpieczenia jest przekazywana kolejnej osobie. Jeżeli w chwili śmierci ubezpieczonego nie ma osoby uposażonej i osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia z tytułu dziedziczenia, świadczenie/odszkodowanie otrzyma ten, kto pokrył wydatki związane z pogrzebem ubezpieczonego, jednak tylko do wysokości poniesionych wydatków i sumy ubezpieczenia. Pozostała część sumy ubezpieczenia pozostaje wówczas u ubezpieczyciela.