Klauzule ubezpieczeniowe

Klauzule ubezpieczeniowe to postanowienia w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU) danej polisy, na których podstawie dokonuje się zawarcia umowy ubezpieczenia. Mówiąc wprost, klauzule ubezpieczeniowe to prawa i obowiązki stron umowy ubezpieczenia – ubezpieczającego (klienta) i ubezpieczyciela (towarzystwa ubezpieczeniowego, TU). Muszą być sformułowane w sposób jasny i jednoznaczny.

Klauzule ubezpieczeniowe jako zakres odpowiedzialności TU

Prawa i obowiązki stron umowy ubezpieczenia – ubezpieczającego i ubezpieczyciela – w dużym uproszczeniu określa zakres odpowiedzialności towarzystwa ubezpieczeniowego, który obejmuje:

  • zakres ochrony ubezpieczeniowej (prawa ubezpieczającego, a tym samym obowiązki ubezpieczyciela);
  • wyłączenia odpowiedzialności (prawa ubezpieczyciela, a co za tym idzie – obowiązki ubezpieczającego).

Wobec tego zakres ochrony ubezpieczeniowej to równocześnie:

  • katalog zdarzeń losowych, których wystąpienie uprawnia ubezpieczającego do otrzymania ochrony ubezpieczeniowej;
  • spis wypadków ubezpieczeniowych, których wystąpienie zobowiązuje ubezpieczyciela do spełnienia umówionego świadczenia (wypłaty odszkodowania lub innego świadczenia).

A wyłączenia odpowiedzialności to jednocześnie:

  • katalog okoliczności, których wystąpienie uprawnia ubezpieczyciela do odmowy spełnienia umówionego świadczenia (w ubezpieczeniu dobrowolnym) albo do dochodzenia zwrotu wypłaconego odszkodowania/świadczenia od ubezpieczającego (w ubezpieczeniu obowiązkowym);
  • spis nakazów i zakazów określonych zachowań oraz działań, do których przestrzegania ubezpieczający jest zobowiązany.

Stąd klauzula ubezpieczeniowa to każde postanowienie w warunkach umowy ubezpieczenia (OWU), które określa wypadek ubezpieczeniowy oraz wyłączenie odpowiedzialności.

Klauzule ubezpieczeniowe – podstawowe i dodatkowe

Towarzystwa ubezpieczeniowe co do zasady oferują polisy w dwóch wariantach – podstawowym i rozszerzonym. Zawarcie rozszerzonej umowy ubezpieczenia wymaga zawarcia podstawowej umowy ubezpieczenia. Wariant rozszerzony uzupełnia wariant podstawowy o wypadki ubezpieczeniowe niewymienione w wariancie podstawowym, a tym samym o kolejne wyłączenia odpowiedzialności. W związku z tym wyróżnia się:

  • podstawowe klauzule ubezpieczeniowe – postanowienia wymienione w podstawowym zakresie odpowiedzialności TU;
  • dodatkowe klauzule ubezpieczeniowe – postanowienia wymienione w rozszerzonym zakresie odpowiedzialności TU.

Klauzule abuzywne, czyli postanowienia niedozwolone

Klauzule ubezpieczeniowe muszą być zgodne z obowiązującymi przepisami prawa i z zasadami współżycia społecznego, czyli z normami moralnymi i obyczajowymi. Inaczej bowiem są klauzulami abuzywnymi.

Klauzule abuzywne to postanowienia niedozwolone. Mimo to czasami pojawiają się w warunkach umowy ubezpieczenia (OWU). Co jednak znaczące, zwarcie umowy ubezpieczenia w odniesieniu do klauzul abuzywnych uznaje się za nieważne. Inaczej mówiąc, nie wiąże stron umowy ubezpieczenia.

Dokładny rejestr klauzul abuzywnych jest dostępny na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK).