Fraud ubezpieczeniowy to celowe działanie na szkodę funduszu ubezpieczeniowego: fałszywe zgłoszenie szkody, jej spowodowanie, zawyżenie rozmiarów albo zatajenie ryzyka przy zawarciu umowy. W 2024 roku polscy ubezpieczyciele wykryli 32 tys. takich przypadków o wartości 675 mln zł. Płacą za to wszyscy uczciwi klienci, w wyższej składce.
Co roku setki milionów złotych znikają z systemu ubezpieczeń, a rachunek trafia do Ciebie w składce OC. Fraud ma jednak drugą, mniej znaną twarz: niewinną osobę, której odmówiono wypłaty pod zarzutem wyłudzenia. W 2024 roku liczba przypadków spadła, ale ich wartość wzrosła o 49%. Przestępcy sięgają po skradzione numery PESEL i narzędzia AI, a ubezpieczyciele odpowiadają systemami FOTO UFG i analityką ML.
Wyjaśniamy bez żargonu: czym dokładnie jest fraud (a czym nie jest), ile realnie kosztuje Polaka, jak działają systemy wykrywania. Jako jedyni pokazujemy też krok po kroku, co zrobić, gdy ubezpieczyciel niesłusznie oskarży Cię o wyłudzenie.
Najważniejsze informacje
- W 2024 roku wykryto 32 tys. fraudów ubezpieczeniowych o łącznej wartości 675 mln zł — o 49% więcej niż rok wcześniej.
- Mniej przypadków, ale wyższe kwoty — fraud zawodowieje, a wartość pojedynczego wyłudzenia rośnie.
- Realna skala strat sięga szacunkowo 4,5–6,75 mld zł rocznie, bo wykryta część to ułamek całości.
- Komunikacja (OC i AC) odpowiada za ponad 65% liczby i wartości wszystkich wykrytych przypadków.
- Skradzione numery PESEL i narzędzia AI służą do fałszowania dokumentacji szkód i wystawiania fikcyjnych polis.
- Art. 298 § 1 KK przewiduje za oszustwo ubezpieczeniowe karę od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
- Ciężar udowodnienia fraudu spoczywa na ubezpieczycielu — nie na kliencie, który musi dowodzić swojej niewinności.
Czym jest fraud ubezpieczeniowy? Definicja i zakres pojęcia
Fraud ubezpieczeniowy to każde celowe działanie na szkodę funduszu ubezpieczeniowego: od fałszywego zgłoszenia szkody po zatajenie ryzyka przy zawarciu umowy.
Fraud ubezpieczeniowy to celowe działanie na szkodę funduszu ubezpieczeniowego zarządzanego przez zakład ubezpieczeń, polegające m.in. na fałszywym zgłoszeniu zdarzenia, celowym wyrządzeniu szkody, zawyżeniu jej rozmiarów lub zatajeniu czynników ryzyka przy zawarciu umowy. Źródło: PIU.
Słowo „fraud” pochodzi z angielskiego i znaczy oszustwo, nadużycie, defraudację. W branży ubezpieczeniowej działa jako termin parasolowy: obejmuje całe spektrum nadużyć, także te miękkie i wewnętrzne. Jest pojęciowo szerszy niż prawne oszustwo ubezpieczeniowe z art. 298 KK.
Dla Ciebie jako klienta to nie abstrakcja. Każda niewykryta wyłudzona złotówka zostaje w systemie i wraca do Ciebie w postaci wyższej składki. Zrozumienie pojęcia chroni Cię też z drugiej strony, przed niesłusznym zaszufladkowaniem jako osoba podejrzana, gdy Twoje zgłoszenie szkody trafi na czerwoną flagę algorytmu.
Synonimy branżowe, które spotkasz w raportach i prasie: przestępczość ubezpieczeniowa, nadużycie ubezpieczeniowe. Wszystkie opisują to samo zjawisko — fraud po polsku to po prostu oszustwo na szkodę ubezpieczyciela i pośrednio innych klientów.
Różnica między fraudem, oszustwem ubezpieczeniowym (art. 298 KK) a wyłudzeniem to nie semantyka. Rozwijamy ją w osobnej sekcji porównawczej, a głębiej w artykule oszustwo ubezpieczeniowe (art. 298 KK).
- Fraud to termin branżowy obejmujący całe spektrum nadużyć — od miękkiego zawyżenia szkody po zorganizowaną przestępczość
- Nie każdy fraud jest przestępstwem z art. 298 KK, ale każdy szkodzi uczciwym ubezpieczonym
- Pojęcie jest szersze niż prawne oszustwo ubezpieczeniowe
Rodzaje fraudów i nowe metody przestępców (2024–2026)
Cztery główne typy fraudu według PIU to: fałszywe zgłoszenie szkody, celowe jej spowodowanie, zawyżenie rozmiarów oraz zatajenie ryzyka przy zawarciu umowy.
To rdzeń klasyfikacji. Pierwszy typ to zgłoszenie zdarzenia, które nigdy się nie wydarzyło. Drugi: sprawca celowo powoduje szkodę, na przykład upozorowaną kolizję. Trzeci: szkoda była prawdziwa, ale jej rozmiar został sztucznie napompowany. Czwarty: klient przy zawieraniu umowy świadomie ukrywa istotne ryzyko, żeby zapłacić mniej albo w ogóle dostać polisę.
Dodatkowe podziały, których używają analitycy:
- Fraud twardy — zaplanowany z premedytacją (sfingowana kolizja, podpalenie)
- Fraud miękki — oportunistyczne zawyżenie przy realnej szkodzie
- Fraud zewnętrzny — sprawcą jest klient
- Fraud wewnętrzny — sprawcą jest pracownik lub pośrednik
Komunikacja (OC i AC) odpowiada za ponad 65% liczby i wartości wykrytych przypadków.
Metody się zmieniają. W latach 2024–2026 mocno wybił się wektor kradzieży tożsamości: zorganizowane grupy wykorzystują skradzione numery PESEL do wystawiania fikcyjnych polis OC, opłacają pierwszą ratę i zgłaszają na te dane upozorowane kolizje. Drugi trend to fałszowanie dokumentacji szkód narzędziami AI i deepfake, czyli generowanie nieprawdziwych zdjęć uszkodzeń. To zjawisko wschodzące, opisywane jako sygnał rynkowy, a nie twarda statystyka PIU.
Skradziony PESEL i kilkadziesiąt fikcyjnych polis
Scenariusz: osoba opisana w mediach odkryła kilkadziesiąt polis OC wystawionych na jej skradziony numer PESEL bez jej wiedzy. Mechanizm: zorganizowana grupa opłacała pierwszą ratę składki i zgłaszała fikcyjne kolizje na te dane. Kto jest tu ofiarą: osoba, której tożsamość ukradziono — nie sprawca. Obrona zaczyna się od weryfikacji w bazie OI UFG i zgłoszenia organom (procedura w dalszej sekcji). Przypadek opisany w mediach — ilustracja procederu, nie dana statystyczna.
Niewinny uczestnik upozorowanej kolizji (crash-for-cash) bywa wciągany jako rzekomy sprawca. To dowód, że fraud dotyka też uczciwych kierowców. Wracamy do tego przy procedurze obrony.
Skradziony PESEL może posłużyć do wystawienia fikcyjnej polisy OC i upozorowania kolizji na Twoje dane. Sygnały ostrzegawcze: pisma o szkodach z nieznanych Ci zdarzeń, wezwania od ubezpieczyciela mimo braku auta czy kolizji. Reakcja: zweryfikuj dane w bazie OI UFG i zgłoś sprawę organom ścigania.
Konkretne akty wyłudzenia opisujemy w artykułach wyłudzenie odszkodowania i wyłudzenie ubezpieczenia. Kontekst kradzieży danych rozwija ubezpieczenie cyber.
- Rdzeń fraudu to 4 typy PIU, ale metody idą od klasycznej stłuczki na zlecenie po kradzież tożsamości i AI
- Klient powinien znać zwłaszcza kradzież PESEL — można stać się ofiarą bez własnej wiedzy
- Niewinny uczestnik upozorowanej kolizji też bywa wciągany jako rzekomy sprawca
Skala fraudu w Polsce — ile naprawdę kosztuje uczciwych ubezpieczonych
W 2024 roku polscy ubezpieczyciele wykryli 32 tys. fraudów o wartości 675 mln zł, o 49% więcej niż rok wcześniej, mimo spadku liczby przypadków o 15%.
Dla porównania: w 2023 roku wartość wykrytych fraudów wyniosła 452,1 mln zł. Liczba przypadków spadła o 15% rok do roku, co oznacza, że rośnie wartość pojedynczego wyłudzenia — fraud zawodowieje.
Komunikacja (OC i AC) to ponad 65% liczby i wartości wszystkich przypadków. Segment ubezpieczeń na życie urósł o 23% rok do roku. Jeden niuans warto rozdzielić: +49% to wzrost wartości łącznej, a segment majątkowy rósł szybciej niż średnia. To dwie różne liczby, nie mylić ich ze sobą.
Wykryte 675 mln zł to dopiero część obrazu. PIU szacuje, że realna skala z nieujawnionymi przypadkami może być nawet około dziesięciokrotnie wyższa, czyli rzędu 4,5–6,75 mld zł potencjalnych strat rocznie. Dla kontekstu: wykryta kwota stanowi około 1,7% z mniej więcej 39,8 mld zł odszkodowań wypłaconych po trzech kwartałach 2025 roku, więc rzeczywisty udział jest wyższy.
Firmy chronią się przed fraudem wewnętrznym (pracownik, członek zarządu) polisami typu ubezpieczenie D&O oraz polisami przestępczości. Po stronie świadomości klienta indywidualnego pomaga świadomość ubezpieczeniowa. Średnia składka OC w Polsce w 2026 roku to według danych rynkowych około 667–675 zł rocznie — fraud jest jednym z czynników jej wzrostu, obok rosnących kosztów napraw.
Nie istnieje wiarygodna liczba mówiąca, o ile dokładnie procent fraud podnosi pojedynczą składkę OC, dlatego nie podajemy zmyślonego wskaźnika. Mechanizm jest jakościowy: niewykryte wyłudzenia to ukryty podatek wliczony w cenę polisy każdego uczciwego klienta.
- Mniej przypadków, ale dużo większe kwoty — fraud zawodowieje
- Niewykryta część (szac. ~10x) sprawia, że realnie tracimy miliardy złotych rocznie
- Koszt rozkłada się na składki uczciwych klientów — to ukryty podatek, nie problem samego ubezpieczyciela
Jak ubezpieczyciele wykrywają fraud — FOTO UFG, bazy danych i AI
UFG prowadzi bazę OI z danymi o polisach OC i AC od 2004 roku oraz system FOTO UFG, który analizuje zdjęcia szkód algorytmami sztucznej inteligencji.
Ośrodek Informacji UFG (OI UFG) działa na podstawie art. 102 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych. To centralna baza polis komunikacyjnych i zdarzeń, do której trafia około 1,5 mld zapytań rocznie. Na tej infrastrukturze opiera się weryfikacja każdej zgłoszonej szkody.
Ekosystem narzędzi anty-fraud od strony klienta wygląda tak:
- OI UFG — centralna baza OC/AC i zdarzeń od 2004 r.
- ZPIWZPU — system zaawansowanego wykrywania nadużyć
- FOTO UFG — analiza zdjęć uszkodzeń z użyciem AI, wdrożona pod koniec 2024 r.
- Modele ML oraz analiza danych z urządzeń mobilnych i sterowników pojazdów
Masz prawo zapytać, jakie dane na Twój temat znajdują się w bazie OI UFG, i żądać sprostowania błędów.
Weryfikację najczęściej wyzwalają tzw. czerwone flagi: szkoda zgłoszona tuż po zawarciu polisy, brak świadków, niespójna dokumentacja, powtarzalne wzorce zdarzeń, te same warsztaty albo ci sami uczestnicy w wielu sprawach. To sygnały do sprawdzenia, nie wyrok.
Co może wywołać fałszywy alert u uczciwego klienta: szkoda krótko po zawarciu umowy, dokumentacja niskiej jakości, korzystanie z tego samego warsztatu co w podejrzanych sprawach, błędy w danych w bazie. Żadna z tych okoliczności nie jest dowodem fraudu — ciężar dowodu spoczywa na ubezpieczycielu (procedura obrony w kolejnej sekcji).
Skuteczność systemów rośnie, ale algorytm niczego nie przesądza. Decyzję o odmowie i jej podstawę musi uzasadnić zakład ubezpieczeń, a Ty masz prawo tę podstawę poznać i zakwestionować.
Kto w praktyce ogląda i ocenia podejrzane roszczenia, opisuje likwidator szkód. Działania ograniczające nadużycia to prewencja ubezpieczeniowa, a szybki tryb obsługi prostych szkód — uproszczona likwidacja szkody.
- Polski system anty-fraud to OI UFG + ZPIWZPU + FOTO UFG (AI) + analitycy i likwidatorzy
- Algorytm nie wyrokuje — decyzję i jej podstawę musi uzasadnić ubezpieczyciel
- Uczciwy klient też może wyzwolić alert i ma prawo sprawdzić swoje dane w OI UFG
Fraud vs oszustwo ubezpieczeniowe vs wyłudzenie — różnice pojęciowe
Fraud ubezpieczeniowy to pojęcie branżowe obejmujące wszelkie nadużycia; oszustwo ubezpieczeniowe z art. 298 KK to jego węższa, ścigana karnie postać.
Te terminy bywają mylone, a różnice mają realne konsekwencje. Fraud to parasol: pojęcie używane przez PIU i ubezpieczycieli na całe spektrum nadużyć, łącznie z miękkimi i wewnętrznymi. Oszustwo ubezpieczeniowe to kategoria prawnokarna. Art. 298 § 1 KK penalizuje celowe spowodowanie zdarzenia będącego podstawą wypłaty, a oszustwo klasyczne reguluje art. 286 KK. Wyłudzenie odszkodowania to konkretny akt uzyskania nienależnej wypłaty, a wyłudzenie ubezpieczenia to uzyskanie polisy podstępem, na przykład przez zatajenie ryzyka. Oba mieszczą się pod parasolem fraudu.
| Kryterium | Fraud ubezpieczeniowy | Oszustwo ubezpieczeniowe (art. 298/286 KK) | Wyłudzenie odszkodowania | Wyłudzenie ubezpieczenia |
|---|---|---|---|---|
| Zakres pojęcia | Parasolowy, najszerszy | Węższy, prawnokarny | Konkretny akt | Konkretny akt |
| Charakter | Branżowy (PIU) | Karny (ustawa) | Czyn pod parasolem fraudu | Czyn pod parasolem fraudu |
| Kto używa terminu | PIU, ubezpieczyciel | Sąd, prokurator | Likwidator, sąd | Underwriter, sąd |
| Przykład | Każde nadużycie, też miękkie | Upozorowana kolizja po to, by dostać wypłatę | Zawyżona faktura za naprawę | Zatajenie choroby przy polisie na życie |
| Sankcja | Odmowa, regres, ew. sprawa karna | Pozbawienie wolności 3 mies.–5 lat (art. 298 § 1 KK) | Odmowa, regres, odpowiedzialność karna | Odmowa, możliwe uchylenie ochrony |
Art. 298 § 1 KK przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat (Rozdział XXXVI Kodeksu karnego, przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu; tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 383).
Gdzie szukać szczegółów: po stronę karną — oszustwo ubezpieczeniowe (art. 298 KK); po mechanikę konkretnych czynów — wyłudzenie odszkodowania oraz wyłudzenie ubezpieczenia. Ten artykuł celowo pozostaje na poziomie pojęcia parasolowego.
- Fraud = parasol na wszystkie nadużycia
- Oszustwo art. 298 KK = jego prawnokarny rdzeń, ścigany karnie
- Wyłudzenie odszkodowania/ubezpieczenia = konkretne czyny pod tym parasolem
Najczęstsze błędy i mity wokół fraudu ubezpieczeniowego
Najczęstszy mit głosi, że fraud to wyłącznie problem ubezpieczycieli. W rzeczywistości każda wyłudzona złotówka podnosi składki wszystkim uczciwym klientom.
Cztery mity, które wpędzają uczciwych ludzi w kłopoty:
- 'Miękki fraud jest nieszkodliwy i w sumie legalny' — drobne zawyżenie szkody może skutkować odmową wypłaty całości i odpowiedzialnością karną
- 'To problem tylko ubezpieczyciela' — koszt rozkłada się na składki wszystkich; mówimy o ukrytym podatku rzędu 675 mln zł rocznie i więcej
- 'Skoro płacę składki, drobne naciągnięcie mi się należy' — zatajenie lub zawyżenie narusza obowiązki z umowy ubezpieczenia i otwiera drogę do regresu
- 'Odmowa = ubezpieczyciel zawsze nadużywa' — odmowa bywa uzasadniona, ale to ubezpieczyciel musi udowodnić fraud, nie Ty swoją niewinność
Najgroźniejszy jest mit pierwszy, bo dotyczy ludzi skądinąd uczciwych. „Dorzucę kilkaset złotych do kosztorysu, i tak płacę składki latami” — to myślenie kończy się utratą całego odszkodowania, zniżek i wpisem w kartotece.
Miękki fraud, który kosztuje więcej niż przynosi
Scenariusz: klient zawyża szkodę o około 2 000 zł, tłumacząc to sobie tym, że i tak płaci składki. Skutek: likwidator wykrywa niespójność w dokumentacji. Ubezpieczyciel odmawia wypłaty całości, zgłasza sprawę, klient traci zniżki i ryzykuje regres nietypowy. Bilans: zamiast zysku 2 000 zł — strata realnej, należnej części odszkodowania i lat zniżek.
Obrona przed mitem czwartym to temat na osobną sekcję. To, że odmowa bywa uzasadniona, nie znaczy, że masz ją przyjąć bez sprawdzenia. Wiedza o tym, jak działa system, to także świadomość ubezpieczeniowa.
- Fraud nie ma nieszkodliwej wersji — zawyżenie o kilkaset złotych może kosztować całe odszkodowanie
- Koszt zbiorowy płacą wszyscy uczciwi w składce
- Odmowa bywa zasadna, ale ciężar dowodu jest po stronie ubezpieczyciela
Co zrobić, gdy ubezpieczyciel niesłusznie oskarży Cię o fraud
Przy zarzucie fraudu ciężar dowodu spoczywa na ubezpieczycielu. Masz prawo do odwołania, skargi do Rzecznika Finansowego i drogi sądowej.
To zasada często nieznana poszkodowanym. Okoliczności wyłączające wypłatę, w tym fraud, musi udowodnić ten, kto się na nie powołuje, czyli ubezpieczyciel (ogólna reguła ciężaru dowodu z art. 6 KC). Nie Twoim zadaniem jest udowodnić niewinność. To zakład ubezpieczeń ma wykazać nadużycie.
- Zażądaj pisemnego uzasadnienia odmowy ze wskazaniem konkretnej podstawy zarzutu fraudu
- Zabezpiecz dowody: zdjęcia, dane świadków, korespondencję, dokumentację techniczną i kosztorysy
- Złóż reklamację lub odwołanie do ubezpieczyciela — odpowiedź co do zasady w 30 dni, w sprawach skomplikowanych do 60 dni (ustawa z 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji)
- Skieruj wniosek do Rzecznika Finansowego — interwencja lub postępowanie polubowne
- Rozważ drogę sądową — pamiętaj, że ciężar udowodnienia fraudu pozostaje po stronie ubezpieczyciela
- Sprawdź dane o sobie w bazie OI UFG i żądaj sprostowania ewentualnych błędów
Działaj szybko i wyłącznie pisemnie. Im wcześniej zabezpieczysz dowody i zgłosisz sprzeciw, tym mocniejsza Twoja pozycja. Z czasem świadkowie zapominają, a ślady techniczne znikają. Zwróć też uwagę na terminy: roszczenia się przedawniają, co opisuje przedawnienie roszczeń.
- Pisemna decyzja o odmowie wypłaty
- Polisa i OWU
- Dowody zdarzenia: zdjęcia, notatka policji lub oświadczenie sprawcy
- Dane świadków
- Kosztorysy i faktury
- Cała korespondencja z ubezpieczycielem
- Ewentualna niezależna ekspertyza techniczna
Jeśli zarzut wynika z upozorowanej kolizji, w której byłeś przypadkowym, niewinnym uczestnikiem, tym bardziej dokumentuj wszystko od pierwszej chwili. To Ty jesteś tu ofiarą procederu, nie jego stroną. Kto fizycznie ocenia takie sprawy, wyjaśnia likwidator szkód; kontekst karny opisuje oszustwo ubezpieczeniowe (art. 298 KK).
- Niesłuszny zarzut fraudu nie zamyka sprawy
- Ścieżka: pisemne uzasadnienie → reklamacja → Rzecznik Finansowy → sąd
- To ubezpieczyciel musi udowodnić wyłudzenie, nie Ty swoją niewinność
Fraud ubezpieczeniowy ma dwa oblicza. Z jednej strony: 675 mln zł wykrytych wyłudzeń w 2024 roku (i szacunkowo nawet dziesięciokrotnie więcej w cieniu), które jako ukryty podatek podnoszą składki każdemu uczciwemu klientowi. Z drugiej: realne ryzyko, że uczciwa osoba zostanie niesłusznie oskarżona, bo zadziałał algorytm albo ktoś ukradł jej PESEL. Zasada warta zapamiętania jest jedna: przy zarzucie fraudu to ubezpieczyciel musi go udowodnić, a Ty masz pełną ścieżkę obrony, od pisemnego uzasadnienia po Rzecznika Finansowego i sąd.
Dla firm fraud to także ryzyko wewnętrzne, od nieuczciwego pracownika po członka zarządu, które adresuje się polisami D&O i przestępczości oraz audytem ryzyka. Jeśli Twoja firma chce ocenić ekspozycję na fraud albo potrzebujesz wsparcia w sporze z ubezpieczycielem, który niesłusznie powołuje się na wyłudzenie — pomożemy przeanalizować dokumentację i dobrać ochronę.
Porozmawiajmy — bezpłatna konsultacja z ekspertem. Sprawdzimy ekspozycję Twojej firmy na fraud lub pomożemy przy niesłusznym zarzucie wyłudzenia, bez zobowiązań.
Kluczowe informacje do zapamiętania
- Fraud zawodowieje — w 2024 roku liczba przypadków spadła o 15%, ale ich łączna wartość wzrosła o 49% do 675 mln zł.
- Uczciwy klient płaci za cudze nadużycia: niewykryte wyłudzenia trafiają do systemu i podnoszą składki każdemu.
- Skradziony PESEL może posłużyć do wystawienia fikcyjnej polisy i upozorowania kolizji — ofiara nieświadomie staje się podejrzanym.
- Nie każde nadużycie jest przestępstwem karnym, ale nawet miękkie zawyżenie szkody grozi utratą całego odszkodowania i zniżek.
- Przy niesłusznym zarzucie fraudu ścieżka obrony jest jasna: reklamacja, Rzecznik Finansowy, sąd — a ciężar dowodu zawsze leży po stronie ubezpieczyciela.
- Własne dane w bazie OI UFG można sprawdzić i żądać korekty błędów, które mogłyby niesłusznie wyzwolić alert antyfraudowy.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest fraud ubezpieczeniowy?
Fraud ubezpieczeniowy to celowe działanie na szkodę funduszu ubezpieczeniowego — fałszywe zgłoszenie zdarzenia, jego celowe spowodowanie, zawyżenie rozmiarów szkody lub zatajenie czynników ryzyka przy zawieraniu umowy. To termin branżowy używany przez PIU i ubezpieczycieli, szerszy niż prawne oszustwo ubezpieczeniowe z art. 298 KK — obejmuje całe spektrum nadużyć, w tym te miękkie i wewnętrzne (ze strony pracownika lub pośrednika).
Co to jest fraud po polsku?
Słowo fraud pochodzi z angielskiego i oznacza oszustwo, nadużycie lub defraudację. W branży ubezpieczeniowej funkcjonuje jako termin parasolowy, a jego polskie odpowiedniki to przestępczość ubezpieczeniowa lub nadużycie ubezpieczeniowe — wszystkie opisują to samo zjawisko, czyli oszustwo na szkodę ubezpieczyciela i pośrednio pozostałych klientów.
Czy fraud ubezpieczeniowy to przestępstwo?
Nie każdy fraud jest przestępstwem karnym — pojęcie branżowe jest szersze niż kodeks karny. Przestępstwem jest konkretna postać opisana w art. 298 § 1 KK, czyli celowe spowodowanie zdarzenia będącego podstawą do wypłaty odszkodowania; grozi za to kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Klasyczne wyłudzenie obejmuje też art. 286 KK. Natomiast miękkie nadużycia — jak oportunistyczne zawyżenie szkody — mogą nie wejść na ścieżkę karną, ale skutkują odmową wypłaty i możliwym regresem.
Ile fraud ubezpieczeniowy kosztuje uczciwych klientów?
Wykryte w 2024 roku fraude wyniosły 675 mln zł, ale PIU szacuje, że realna skala z nieujawnionymi przypadkami może być nawet około dziesięciokrotnie wyższa — czyli rzędu 4,5–6,75 mld zł rocznie. Cały ten koszt rozkłada się na składki uczciwych klientów jako swoisty ukryty podatek: każda niewykryta wyłudzona złotówka wraca do systemu i podnosi ceny polis dla pozostałych ubezpieczonych.
Jak ubezpieczyciele wykrywają fraud?
Polski ekosystem anty-fraud opiera się na bazie OI UFG (centralna baza polis OC i AC, około 1,5 mld zapytań rocznie), systemie ZPIWZPU do zaawansowanego wykrywania nadużyć oraz FOTO UFG — platformie wdrożonej pod koniec 2024 roku, która analizuje zdjęcia uszkodzeń algorytmami sztucznej inteligencji. Uzupełniają to modele uczenia maszynowego oraz analitycy i likwidatorzy szkód. Weryfikację wyzwalają tzw. czerwone flagi: szkoda zgłoszona tuż po zawarciu polisy, brak świadków, niespójna dokumentacja lub powtarzające się wzorce zdarzeń z tymi samymi uczestnikami.
Co zrobić, gdy ubezpieczyciel niesłusznie oskarża mnie o fraud?
Pierwszym krokiem jest zażądanie pisemnego uzasadnienia odmowy ze wskazaniem konkretnej podstawy zarzutu. Następnie należy zabezpieczyć wszystkie dowody: zdjęcia, dane świadków, kosztorysy i korespondencję, a potem złożyć reklamację — ubezpieczyciel ma co do zasady 30 dni na odpowiedź (do 60 dni w sprawach skomplikowanych). Jeśli to nie skutkuje, można skierować wniosek do Rzecznika Finansowego lub wejść na drogę sądową. Przez cały czas obowiązuje zasada kluczowa: to ubezpieczyciel musi udowodnić fraud na podstawie art. 6 KC — nie Ty swoją niewinność.
Czym fraud różni się od oszustwa ubezpieczeniowego i wyłudzenia?
Fraud to pojęcie parasolowe, najszersze z trzech — obejmuje wszelkie nadużycia na szkodę ubezpieczyciela, w tym miękkie i wewnętrzne. Oszustwo ubezpieczeniowe (art. 298 lub 286 KK) to jego węższa, prawnokarny postać, którą ściga sąd i prokurator. Wyłudzenie odszkodowania (np. zawyżona faktura) i wyłudzenie ubezpieczenia (np. zatajenie choroby przy polisie na życie) to z kolei konkretne czyny mieszczące się pod parasolem fraudu — używają ich likwidatorzy, underwriterzy i sądy przy opisywaniu poszczególnych przypadków.