Ryzyko biometryczne to kategoria ryzyk ubezpieczeniowych związanych z biologicznymi parametrami życia człowieka: śmiertelnością, długowiecznością, zachorowalnością i niezdolnością do pracy. W reżimie Solvency II obejmuje 7 podmodułów Life Underwriting Risk i bezpośrednio wyznacza wymogi kapitałowe (SCR) zakładów ubezpieczeń działu I (na życie).
Dlaczego polisa 50-latka jest 10× droższa niż dla 30-latka, a renta dożywotnia może zrujnować ubezpieczyciela? Odpowiedź kryje się w jednym pojęciu regulacyjnym: ryzyku biometrycznym.
Termin pochodzi z greckiego bios (życie) + metron (miara). Nie należy go mylić z „danymi biometrycznymi” (odciski palców, FaceID). W ubezpieczeniach „biometryczne” oznacza wszystko, co dotyczy biologii ubezpieczonego: jak długo będzie żył, czy zachoruje, czy straci zdolność do pracy.
W tym haśle słownikowym wyjaśniamy ryzyko biometryczne z perspektywy regulatora (KNF, Solvency II), pokazujemy 7 podmodułów wymaganych formułą SCR oraz różnicę między ryzykiem biometrycznym a aktuarialnym — z odwołaniami do art. 106b ustawy o funduszach emerytalnych i mapy BION.
Najważniejsze informacje
- Ryzyko biometryczne obejmuje biologiczne parametry ubezpieczonego: śmiertelność, długowieczność, zachorowalność i niezdolność do pracy.
- Solvency II dzieli je na 7 podmodułów SCR — od Lifemort (szok +15% śmiertelności) po Lifecat (+1,5‰ jednorazowo).
- 50-latek płaci wielokrotność składki 30-latka, bo jego profil biometryczny generuje wyższy wymóg kapitałowy SCR.
- Lifelong zakłada szok -20% śmiertelności — dłuższe życie rentobiorców bezpośrednio zwiększa zobowiązania zakładu.
- W polskim prawie termin wprost pojawia się tylko w art. 106b ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
- Ryzyko biometryczne jest podzbiorem ryzyka aktuarialnego — nie obejmuje kosztów, storna ani struktury portfela.
- Zatajenie chorób w ankiecie medycznej daje TU podstawę do odmowy wypłaty świadczenia — nawet po latach opłacania składek.
Czym jest ryzyko biometryczne? Definicja i podstawa prawna
Ryzyko biometryczne to ryzyko ubezpieczeniowe powiązane z biologicznymi parametrami życia człowieka: śmiertelnością, długowiecznością, zachorowalnością i niezdolnością do pracy. W nomenklaturze KNF i EIOPA jest podzbiorem ryzyka aktuarialnego — obejmuje zdarzenia, których realizacja zależy od stanu zdrowia, życia lub zdolności do pracy ubezpieczonego.
Kategoria ryzyk ubezpieczeniowych obejmująca biologiczne parametry życia człowieka — śmiertelność, długowieczność, zachorowalność i niezdolność do pracy. W reżimie Solvency II stanowi komponent modułu Life Underwriting Risk i podlega kalkulacji SCR. W polskim prawie wprost wzmiankowane w art. 106b ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
Podstawa prawna w prawie krajowym
W polskim ustawodawstwie termin pada wprost tylko raz: w art. 106b ustawy z 28.08.1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz.U. 2024 poz. 1113). Przepis ten reguluje przejmowanie ryzyka biometrycznego przy pracowniczych programach emerytalnych z zagranicznym pracodawcą — i to jedyna bezpośrednia kotwica ustawowa.
Nadrzędne ramy daje ustawa z 11.09.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz.U. 2025 poz. 1526), wdrażająca dyrektywę Solvency II. Definiuje ona ryzyko aktuarialne jako możliwość straty wynikającej z błędnych założeń przyjętych do wyceny składki i rezerw — pojęciowy parasol dla ryzyka biometrycznego.
Klasyfikacja KNF BION (Badanie i Ocena Nadzorcza) traktuje ryzyko biometryczne jako komponent ryzyka aktuarialnego, dzieląc je na trzy główne kategorie: ryzyko śmiertelności, długowieczności oraz zachorowalności i niepełnosprawności.
Disambiguacja: ryzyko biometryczne ≠ dane biometryczne
„Ryzyko biometryczne” z Solvency II nie ma nic wspólnego z „danymi biometrycznymi” w rozumieniu art. 9 RODO. Pierwsze to kategoria ubezpieczeniowa dotycząca biologii ubezpieczonego. Drugie to dane szczególnej kategorii: linie papilarne, geometria twarzy, próbka DNA. Wspólna jest tylko etymologia.
Etymologia: bios (gr. życie) + metron (gr. miara). Termin używany w branży ubezpieczeniowej i bankowości emerytalnej od wdrożenia Solvency II — czyli od 1 stycznia 2016 r.
- Ryzyko biometryczne to ubezpieczeniowy żargon na biologię ubezpieczonego — długość życia, zdrowie, zdolność do pracy.
- Jest podzbiorem ryzyka aktuarialnego w klasyfikacji KNF BION.
- W prawie krajowym wymienione wprost tylko w art. 106b ustawy o funduszach emerytalnych.
Rodzaje ryzyk biometrycznych w Solvency II — 7 podmodułów Life Underwriting Risk
Solvency II wyróżnia siedem podmodułów ryzyk biometrycznych: śmiertelność, długowieczność, zachorowalność, koszty, rewizja rent, rezygnacje i katastrofa ubezpieczeniowa. Każdy z nich ma własny scenariusz szokowy, według którego liczy się składową SCR. Każdy odpowiada za inny aspekt biologii portfela ubezpieczonych.
Specyfikacja techniczna EIOPA (BoS-14/046), tłumaczona przez KNF, dzieli moduł Life Underwriting Risk na 7 precyzyjnych komponentów. Trzy z nich to klasyczne ryzyka biologiczne (Lifemort, Lifelong, Lifedis), trzy dotyczą zachowań portfela i kosztów (Lifeexp, Liferev, Lifelapse), jeden — Lifecat — to ryzyko katastroficzne.
| Podmoduł | Polska nazwa | Co obejmuje | Scenariusz szokowy SCR |
|---|---|---|---|
| Lifemort | Ryzyko śmiertelności | Wzrost umieralności w portfelu | +15% śmiertelności |
| Lifelong | Ryzyko długowieczności | Spadek umieralności (renty) | -20% śmiertelności |
| Lifedis | Ryzyko zachorowalności | Wzrost chorób i niezdolności | +35% zachorowalność (rok 1) |
| Lifeexp | Ryzyko kosztów | Wzrost kosztów obsługi polis | +10% koszty + inflacja |
| Liferev | Ryzyko rewizji rent | Wzrost wysokości wypłat rent | +3% wartości rent |
| Lifelapse | Ryzyko rezygnacji (storno) | Zmiana wskaźników wykupów | ±50% rezygnacji |
| Lifecat | Ryzyko katastroficzne | Pandemia, masowe zdarzenia | +1,5‰ śmiertelności (jednorazowo) |
Paradoks długowieczności (Lifelong)
Lifelong to ryzyko, które najczęściej zaskakuje osoby spoza branży. Strata wynika nie ze wzrostu, ale ze spadku śmiertelności — szok zakłada zmniejszenie współczynników umieralności o 20%. Dotyczy rent dożywotnich, świadczeń emerytalnych, programów PPK i PPE. Im dłużej żyją Twoi rentobiorcy, tym dłużej musisz im wypłacać świadczenie — i tym większe rezerwy utrzymujesz.
Lifedis pokrywa choroby i niezdolność do pracy. Lifecat — masowe zdarzenia w rodzaju pandemii (lekcja COVID-19 boleśnie zaktualizowała założenia w tym podmodule). Lifelapse to ryzyko behawioralne: masowe rezygnacje psują profil portfela i wymuszają zwroty wartości wykupu.
Każdy ma własny scenariusz szokowy oraz wagę w korelacji wewnątrzmodułowej. PIU w klasyfikacji ryzyk z 2017 r. uznaje te 7 komponentów za fundament procesu ORSA dla zakładów działu I.
- Solvency II rozbija ryzyko biometryczne na 7 wymiernych podmodułów, każdy z konkretnym scenariuszem szokowym.
- Trzy są stricte biologiczne (Lifemort, Lifelong, Lifedis), trzy dotyczą kosztów i zachowań klientów (Lifeexp, Liferev, Lifelapse), jeden to katastrofa (Lifecat).
- To one przekładają się 1:1 na wymóg kapitałowy ubezpieczyciela życiowego — a pośrednio na cenę polisy.
Wpływ ryzyka biometrycznego na wymogi kapitałowe ubezpieczyciela (SCR)
Ryzyko biometryczne wyznacza SCR ubezpieczyciela życiowego. Wyższe ryzyko śmiertelności w portfelu oznacza wyższy wymóg kapitałowy, a w konsekwencji droższe polisy. Mechanizm działa bez wyjątku: każdy podmoduł biometryczny zamienia się w cyfrę w bilansie kapitałowym.
SCR (Solvency Capital Requirement) to kapitałowy wymóg wypłacalności kalkulowany formułą standardową lub modelem wewnętrznym. Dla zakładów działu I moduł Life Underwriting Risk to często największa pojedyncza pozycja w SCR — przed ryzykiem rynkowym czy operacyjnym.
KNF wymaga utrzymywania kapitału pozwalającego przetrwać szokowy scenariusz dla każdego podmodułu biometrycznego — np. +15% śmiertelności (Lifemort) albo -20% śmiertelności w portfelu rentowym (Lifelong).
Od profilu klienta do ceny polisy
Underwriter, zanim wystawi polisę, wycenia indywidualne ryzyko biometryczne klienta. Wiek, BMI, choroby przewlekłe, zawód, używki, wywiad rodzinny. Ta ocena pozwala przypisać klienta do odpowiedniej klasy ryzyka, a klasa ryzyka określa obciążenie SCR po stronie ubezpieczyciela.
Konsekwencja jest prosta: wyższy SCR przypadający na portfel oznacza wyższe koszty kapitałowe TU, a te przekładają się na taryfy. Klient 50+ płaci wielokrotność składki klienta 30+, bo jego profil generuje skokowo wyższy wymóg kapitałowy w podmodułach Lifemort i Lifedis.
Praktyka rynkowa 2026: 96% polskich ubezpieczycieli inwestuje w AI i cyfrową transformację oceny ryzyk biometrycznych (Deloitte 2026). Modele uczone na danych medycznych, behawioralnych i populacyjnych pozwalają precyzyjniej wyceniać SCR i indywidualizować składkę. Rodzi to jednak pytania o zgodność z art. 22 ust. 1 RODO (zakaz zautomatyzowanych decyzji wywołujących skutki prawne).
- Każdy podmoduł ryzyka biometrycznego przekłada się 1:1 na wymóg kapitałowy SCR, a SCR — na cenę polisy.
- 50-latek płaci wielokrotność składki 30-latka nie dlatego, że TU „chce zarobić”. Jego profil biometryczny wymaga większej rezerwy kapitałowej.
- Cyfryzacja oceny ryzyka (AI, dane behawioralne) zwiększa precyzję wyceny, ale otwiera nowy obszar compliance RODO.
Ryzyko biometryczne vs ryzyko aktuarialne — kluczowe różnice
Ryzyko biometryczne to podzbiór ryzyka aktuarialnego. Obejmuje wyłącznie czynniki biologiczne, podczas gdy aktuarialne dodatkowo uwzględnia koszty, strukturę portfela i założenia wyceny. To dystynkcja, którą mylą nawet osoby z branży, a raportowanie BION i ORSA wymaga jej trzymania się ściśle.
Hierarchia pojęć jest jednoznaczna: ryzyko aktuarialne (nadrzędne) > ryzyko biometryczne (podzbiór). Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2015 r. używa terminu „ryzyko aktuarialne” jako pojęcia parasolowego — obejmującego wszystkie błędne założenia do wyceny składki i rezerw, niezależnie od ich źródła.
| Cecha | Ryzyko biometryczne | Ryzyko aktuarialne |
|---|---|---|
| Zakres | Wyłącznie biologia ubezpieczonego | Wszystkie założenia do wyceny i rezerw |
| Hierarchia | Podzbiór ryzyka aktuarialnego | Pojęcie nadrzędne |
| Dział ubezpieczeń | Tylko dział I (życie) | Działy I i II |
| Podstawa prawna | Art. 106b ustawy o funduszach emerytalnych | Ustawa 2015 poz. 1526 (Solvency II) |
| Przykłady ryzyk | Śmiertelność, długowieczność, zachorowalność | Biometryczne + koszty + rezygnacje + storno |
| Klasyfikacja KNF (BION) | Komponent ryzyka aktuarialnego | Klasa nadrzędna |
Praktyczne konsekwencje w raportowaniu
Aktuariusz w raporcie funkcji aktuarialnej raportuje ryzyko aktuarialne w całości. Ale w mapie BION KNF to ryzyko jest rozbijane na podmoduły biometryczne — każdy z osobnym SCR i własną korelacją.
W ubezpieczeniach majątkowych (dział II) ryzyko aktuarialne istnieje i obejmuje np. ryzyko szkodowości, częstość roszczeń, ryzyko składki i rezerw. Ryzyka biometrycznego tam nie ma. To wyłącznie domena działu I.
- Każde ryzyko biometryczne jest aktuarialne — ale nie każde aktuarialne jest biometryczne.
- Aktuarialne obejmuje też koszty, storno, strukturę portfela. Biometryczne — tylko biologię.
- Mylenie pojęć skutkuje błędną klasyfikacją w mapie ryzyk BION i nieprawidłowym raportowaniem ORSA.
Porozmawiajmy — jeśli jako broker lub aktuariusz potrzebujesz pomocy w klasyfikacji ryzyk biometrycznych dla klienta korporacyjnego, umów bezpłatną konsultację z naszym ekspertem.
Najczęstsze błędy w rozumieniu ryzyka biometrycznego
Najczęstszy błąd: mylenie „ryzyka biometrycznego” z „danymi biometrycznymi” (RODO) albo utożsamianie go z całym ryzykiem aktuarialnym ubezpieczyciela. Te dwa nieporozumienia powtarzają się w słownikach konsumenckich, na forach i — co bardziej niepokojące — w komunikacji niektórych pośredników.
Błąd 1 — Mylenie z danymi biometrycznymi (RODO). Ryzyko biometryczne w Solvency II nie ma związku z biometrią cyfrową (odcisk palca, FaceID, geometria twarzy). To homonim, nie synonim. Wspólny jest tylko grecki źródłosłów.
Błąd 2 — Utożsamianie z ryzykiem aktuarialnym. Aktuarialne to całość założeń wyceny. Biometryczne to tylko ich biologiczna część. Słowniki konsumenckie zwykle pomijają tę kategorię w ogóle, co utrwala zamieszanie.
Błąd 3 — Pomijanie ryzyka długowieczności (Lifelong). Wielu kojarzy ryzyko biometryczne wyłącznie ze śmiercią. Tymczasem dłuższe życie ubezpieczonych jest dla TU rentowych większym wyzwaniem niż wzrost śmiertelności — bo zwiększa zobowiązania bezterminowo.
Błąd 4 — Uproszczona ocena w polisach grupowych. Rzecznik Finansowy (Monitor Ubezpieczeniowy nr 61) wskazuje praktykę, w której ryzyko biometryczne członków grupy oceniane jest zbiorczo, bez ankiet indywidualnych. To prowadzi do sporów na etapie wypłaty świadczeń.
Błąd 5 — Zatajenie chorób w ankiecie medycznej. Niedoinformowanie pozwala ubezpieczycielowi zakwestionować ocenę ryzyka biometrycznego post factum i odmówić wypłaty.
Nieprawdziwe lub niepełne odpowiedzi w ankiecie medycznej dają zakładowi ubezpieczeń podstawę do zakwestionowania oceny ryzyka biometrycznego i odmowy wypłaty świadczenia — nawet po wielu latach opłacania składek. Zgodnie z art. 815 KC obowiązek deklaracji informacji istotnych dla oceny ryzyka spoczywa na ubezpieczającym.
Polisa 300 000 zł bez wypłaty
Scenariusz: Ubezpieczony opłacał składki przez 6 lat. Po jego śmierci ubezpieczyciel — po 7-miesięcznym dochodzeniu zamiast ustawowych 30 dni — odmówił wypłaty 300 000 zł, zarzucając zatajenie chorób w ankiecie medycznej.
Skutek: Rodzina musiała dochodzić świadczenia w drodze sądowej, ponosząc koszty zastępstwa procesowego i opinii biegłego.
Lekcja: Ankieta medyczna to nie formalność, ale kluczowy dokument oceny ryzyka biometrycznego. Każde przemilczenie może unieważnić ochronę. Przy wątpliwościach: zgłoszenie do Rzecznika Finansowego (rf.gov.pl) i analiza OWU przez brokera lub konsultanta.
- Ryzyko biometryczne to precyzyjny termin Solvency II — nie synonim „ubezpieczenia na życie” i nie odpowiednik danych biometrycznych RODO.
- W polisach grupowych uproszczona ocena ryzyka biometrycznego jest źródłem sporów o wypłatę (stanowisko Rzecznika Finansowego).
- Znajomość 7 podmodułów EIOPA odróżnia eksperta od osoby uczącej się z porównywarek.
Ryzyko biometryczne to fundament wyceny polis działu I i pojęcie, którego nie da się zrozumieć bez kontekstu Solvency II. Do swobodnego operowania tym terminem potrzebne są trzy elementy: znajomość 7 podmodułów Life Underwriting Risk (od Lifemort po Lifecat), świadomość hierarchii biometryczne ⊂ aktuarialne oraz umiejętność odróżnienia ryzyka biometrycznego od danych biometrycznych RODO.
Dla brokera oznacza to lepszą argumentację w rozmowach z klientami korporacyjnymi — zwłaszcza przy programach PPK, PPE i ubezpieczeniach grupowych, gdzie uproszczona ocena ryzyka bywa źródłem sporów. Dla aktuariusza — precyzyjniejsze raportowanie BION i ORSA. Dla compliance — czytelne mapowanie ryzyk na wymogi kapitałowe SCR.
Umów bezpłatną konsultację — jeśli budujesz program ubezpieczeniowy dla firmy albo szukasz polisy życiowej dopasowanej do realnego profilu ryzyka, porozmawiaj z naszym ekspertem. Bez zobowiązań, bez presji, bez szablonów.
Kluczowe informacje do zapamiętania
- Ryzyko biometryczne to precyzyjny termin Solvency II — nie synonim ubezpieczenia na życie ani odpowiednik danych biometrycznych z RODO.
- Formuła standardowa SCR rozkłada je na 7 podmodułów z konkretnymi scenariuszami szokowymi, które wyznaczają wymóg kapitałowy zakładu ubezpieczeń.
- Paradoks długowieczności sprawia, że dla ubezpieczycieli rentowych dłuższe życie ubezpieczonych stanowi większe wyzwanie finansowe niż wzrost śmiertelności.
- Biometryczne zawiera się w aktuarialnym — błędna klasyfikacja tych pojęć prowadzi do nieprawidłowego raportowania BION i ORSA.
- Ankieta medyczna jest fundamentem oceny ryzyka: jej niekompletność może skutkować odmową wypłaty świadczenia na podstawie art. 815 KC.
- Jedyną bezpośrednią kotwicą ustawową w polskim prawie pozostaje art. 106b ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest ryzyko biometryczne w ubezpieczeniach?
Ryzyko biometryczne to kategoria ryzyk ubezpieczeniowych związanych z biologicznymi parametrami życia człowieka: śmiertelnością, długowiecznością, zachorowalnością i niezdolnością do pracy. W reżimie Solvency II stanowi komponent modułu Life Underwriting Risk i bezpośrednio determinuje wymogi kapitałowe (SCR) zakładów ubezpieczeń działu I. Klasyfikacja KNF BION traktuje je jako komponent ryzyka aktuarialnego, a jedyna bezpośrednia podstawa ustawowa w polskim prawie to art. 106b ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.
Czym różni się ryzyko biometryczne od ryzyka aktuarialnego?
Ryzyko biometryczne jest podzbiorem ryzyka aktuarialnego — obejmuje wyłącznie czynniki biologiczne ubezpieczonego: śmiertelność, długowieczność i zachorowalność. Ryzyko aktuarialne to pojęcie nadrzędne, które dodatkowo uwzględnia koszty obsługi polis, strukturę portfela, rezygnacje i wszelkie błędne założenia przyjęte do wyceny składki i rezerw. Istotna jest też granica działów: ryzyko biometryczne dotyczy wyłącznie działu I (życie), podczas gdy ryzyko aktuarialne występuje również w dziale II, obejmując tam m.in. ryzyko szkodowości i częstość roszczeń. Mylenie tych pojęć skutkuje błędną klasyfikacją w mapie ryzyk BION i nieprawidłowym raportowaniem ORSA.
Jakie są rodzaje ryzyk biometrycznych według Solvency II?
Solvency II wyróżnia 7 podmodułów w ramach Life Underwriting Risk: Lifemort (ryzyko śmiertelności, szok +15%), Lifelong (ryzyko długowieczności, szok -20% śmiertelności), Lifedis (ryzyko zachorowalności, szok +35% w pierwszym roku), Lifeexp (ryzyko kosztów, szok +10% kosztów plus inflacja), Liferev (ryzyko rewizji rent, szok +3% wartości rent), Lifelapse (ryzyko rezygnacji, szok ±50%) oraz Lifecat (ryzyko katastroficzne, szok +1,5‰ śmiertelności jednorazowo). Trzy pierwsze to klasyczne ryzyka biologiczne, trzy kolejne dotyczą kosztów i zachowania portfela, a ostatni — zdarzeń masowych, takich jak pandemia.
Jak ryzyko biometryczne wpływa na składkę ubezpieczenia na życie?
Underwriter ocenia indywidualny profil biometryczny klienta — wiek, BMI, choroby przewlekłe, zawód, używki i wywiad rodzinny — i przypisuje go do klasy ryzyka. Klasa ryzyka determinuje obciążenie wymogu kapitałowego SCR po stronie ubezpieczyciela, a wyższy SCR oznacza wyższe koszty kapitałowe, które przekładają się bezpośrednio na taryfę składki. Dlatego klient 50+ płaci wielokrotność składki klienta 30+: jego profil generuje skokowo wyższy wymóg kapitałowy w podmodułach Lifemort i Lifedis.
Czy ryzyko biometryczne dotyczy tylko ubezpieczeń na życie?
Tak — ryzyko biometryczne jest wyłącznie domeną działu I, czyli ubezpieczeń na życie, obejmując portfele rentowe, programy PPK, PPE i ubezpieczenia grupowe. W ubezpieczeniach majątkowych (dział II) ryzyko aktuarialne istnieje, ale przybiera inne formy: ryzyko szkodowości, częstość roszczeń czy ryzyko składki i rezerw — bez komponentu biometrycznego. Podmoduły Solvency II (Lifemort, Lifelong, Lifedis i pozostałe) są przypisane wyłącznie do produktów powiązanych z biologią ubezpieczonego.
Kto w zakładzie ubezpieczeń zarządza ryzykiem biometrycznym?
Na etapie wystawiania polisy oceną ryzyka biometrycznego zajmuje się underwriter, który analizuje ankietę medyczną i przypisuje klienta do klasy ryzyka. Funkcja aktuarialna raportuje ryzyko aktuarialne — w tym biometryczne — w wymaganym przez Solvency II raporcie funkcji aktuarialnej, a proces ORSA wymaga dezagregacji ryzyka na poszczególne podmoduły SCR. Klasyfikacja BION angażuje również działy zarządzania ryzykiem i compliance, odpowiedzialne za mapowanie ryzyk i raportowanie nadzorcze do KNF.
Czy ryzyko biometryczne to to samo co dane biometryczne (RODO)?
Nie — to dwa zupełnie różne pojęcia, które łączy wyłącznie etymologia grecka (bios — życie, metron — miara). Ryzyko biometryczne w Solvency II to kategoria ubezpieczeniowa dotycząca biologii ubezpieczonego: długości jego życia, stanu zdrowia i zdolności do pracy. Dane biometryczne w rozumieniu art. 9 RODO to dane szczególnej kategorii — linie papilarne, geometria twarzy, próbka DNA. Mylenie tych pojęć jest częstym błędem pojawiającym się w słownikach konsumenckich i — jak wskazuje artykuł — w komunikacji niektórych pośredników ubezpieczeniowych.